निर्वासित आणि स्थलांतरित मुलांना सक्षम करणारा उपक्रम
पंधरा वर्षांची समीक्षा छेत्री आज आत्मविश्वासपूर्ण आणि बुद्धिमान हायस्कूल विद्यार्थीनी आहे आणि ती अमेरिकन समाजात चांगली रुळली आहे. मात्र, दशकापूर्वी परिस्थिती पूर्णपणे वेगळी होती. नेपाळमधून निर्वासित म्हणून तिचं कुटुंब जेव्हा अमेरिकेत आलं, तेव्हा तिला अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. ते ह्यूस्टनमधील लॉस आर्कोस अपार्टमेंट्समध्ये राहायला गेले—जिथे जगभरातून आलेले स्थलांतरित आणि निर्वासित राहतात. नवीन अमेरिकन रहिवासी म्हणून समीक्षाला इंग्रजी फारसं येत नव्हतं आणि शाळेत तसेच मित्रांशी संवाद साधताना तिला खूप संघर्ष करावा लागत होता.
याच काळात समीक्षाच्या आईला सेवा संस्थेच्या ASPIRE (Assuring Student Progress in Remedial Education) या कार्यक्रमाबद्दल माहिती मिळाली. हा कार्यक्रम स्थलांतरित मुलांना आणि त्यांच्या कुटुंबांना नवीन देशात यशस्वी होण्यासाठी आवश्यक संसाधने आणि कौशल्ये उपलब्ध करून देतो. स्थापनेपासून ASPIRE ने ४० हून अधिक देशांतील मुलांच्या सर्वांगीण विकासासाठी मदत केली आहे. सामाजिक आणि शैक्षणिक यशासाठी आवश्यक असलेल्या भावनिक बुद्धिमत्ता, मुख्य विषयांतील प्राविण्य, चिकित्सक विचार आणि सर्जनशीलता यांसारख्या गुणांचा विकास करण्यावर या कार्यक्रमाचा भर आहे.
ASPIRE चे शिक्षक दररोज अनेक तास समीक्षासोबत काम करत होते. शैक्षणिक वर्षाच्या शेवटी, ती केवळ इंग्रजी सहजपणे बोलू लागली नाही, तर तिच्या एकूण विकासातही लक्षणीय सुधारणा झाली.
ASPIRE हा कार्यक्रम सांस्कृतिक आणि भाषिक अडथळ्यांमुळे निर्माण होणाऱ्या शैक्षणिक दरीला भरून काढण्याचे काम करतो आणि विद्यार्थ्यांसाठी तसेच त्यांच्या कुटुंबांसाठी पूर्णपणे मोफत आहे. स्थलांतरित आणि निर्वासित मुलांबरोबरच, हा कार्यक्रम शहरातील कमी उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांतील मुलांनाही मदत करतो. प्रत्येक ASPIRE केंद्र हे विद्यार्थ्यांच्या राहत्या अपार्टमेंट कॉम्प्लेक्समध्येच उभारलेले असते, जिथे अपार्टमेंटला शिकण्याच्या जागेत रूपांतरित केले जाते. प्रत्येक केंद्र विद्यार्थ्यांच्या गरजेनुसार स्वतःची कार्यपद्धती विकसित करते. या गरजा विद्यार्थ्यांच्या इंग्रजी भाषेतील प्रावीण्य, सांस्कृतिक पार्श्वभूमी, वय, ते ज्या शाळेत शिकतात आणि त्यांच्या वैयक्तिक विकासातील आव्हानांवर आधारित असतात.
धर्माधारित मानवतावादी स्वयंसेवी संस्था सेवा इंटरनॅशनलने २०१३ साली ह्यूस्टनमध्ये ASPIRE ट्युटोरियल्स कार्यक्रमाची सुरुवात केली. सुरुवातीला हा कार्यक्रम प्राथमिक शाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी शाळेनंतर गृहपाठासाठी मदत केंद्र म्हणून सुरू झाला होता, विशेषतः त्या अपार्टमेंट कॉम्प्लेक्समध्ये जिथे निर्वासित आणि स्थलांतरित कुटुंबे राहत होती. आज हा कार्यक्रम ह्यूस्टनच्या दक्षिण-पश्चिम भागातील दोन मोठ्या शालेय जिल्ह्यांमध्ये विस्तारला आहे.
ASPIRE कार्यक्रमाच्या यशामध्ये AmeriCorps या संस्थेच्या भागीदारीचा महत्त्वाचा वाटा आहे. कार्यक्रमाच्या संचालिका कविता तिवारी सांगतात, “चार वर्षांपूर्वी AmeriCorps ने ASPIRE Houston प्रकल्पासाठी सेवा संस्थेसोबत भागीदारी करण्याचा निर्णय घेतला. या भागीदारीच्या सुरुवातीपासून आजपर्यंत, Sewa AmeriCorps ASPIRE ने २५०० हून अधिक विद्यार्थ्यांना मदत केली आहे, ज्यापैकी बहुतेक विद्यार्थी वंचित पार्श्वभूमीतील आहेत.” त्या पुढे सांगतात की ८३ टक्क्यांहून अधिक विद्यार्थ्यांचा शाळेतील सहभाग वाढला आहे आणि जवळपास ८० टक्के विद्यार्थ्यांचे गुण सुधारले आहेत.
या कार्यक्रमाची दृष्टी फक्त मुलांपुरती मर्यादित नसून संपूर्ण कुटुंबाला समाविष्ट करण्याची आहे. ASPIRE ट्युटोरियल केंद्रे आता समुदाय केंद्रांमध्ये रूपांतरित झाली आहेत, जिथे विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबांना मानसिक आरोग्य, समुदाय आरोग्य, प्रौढांसाठी इंग्रजी शिक्षण (Adult ESL) आणि रोजगारासाठी तयारी यांसारख्या सेवाही दिल्या जातात.
ASPIRE हा सार्वजनिक आणि स्वयंसेवी संस्थांमधील प्रभावी भागीदारीचा एक यशस्वी नमुना आहे. AmeriCorps च्या कार्यक्रम व्यवस्थापक कॅरोल जुआरेझ सांगतात, “स्वयंसेवी संस्थांसाठी AmeriCorps सारख्या सरकारी संस्थांशी भागीदारी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे त्यांच्या क्षमतावाढीस मदत होते. AmeriCorps सदस्य संस्थेची पोहोच वाढवतात आणि जेव्हा हे सदस्य त्याच समुदायातून येतात, तेव्हा त्याचा लाभ संपूर्ण समाजाला होतो.”
ह्यूस्टनमधील यशानंतर सेवा संस्थेने हा कार्यक्रम इतर शहरांमध्येही विस्तारण्याचा निर्णय घेतला. आज ASPIRE अटलांटा, क्लीव्हलँड आणि बे एरिया येथे यशस्वीरित्या सुरू आहे आणि लवकरच बाल्टिमोरमध्येही सुरू होणार आहे. या कार्यक्रमाला काही खासगी देणगीदार आणि Adobe या प्रसिद्ध सॉफ्टवेअर कंपनीचा पाठिंबा आहे.
जॉर्जिया स्टेट युनिव्हर्सिटीची विद्यार्थीनी शायला गुटिएरेझ टोरेस हिने ASPIRE अटलांटा कार्यक्रमात ट्यूटर म्हणून सहभाग घेतला. ती म्हणते, “मी स्वतः आर्थिकदृष्ट्या मर्यादित परिस्थितीत वाढले असल्यामुळे या विद्यार्थ्यांच्या अडचणी मला समजतात.” ऑनलाइन क्लासेसच्या माध्यमातून तिने अधिक विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोच साधली आणि या कामातून तिला खूप समाधान मिळाले.
ASPIRE च्या विद्यार्थ्यांना दर आठवड्याला सुमारे $२४० किमतीचे मोफत ट्यूशन मिळते. विशेषतः उच्च स्तरावरील वर्गांसाठी वैयक्तिक मार्गदर्शन दिले जाते. सेवा संस्थेचे ट्यूटर आणि स्वयंसेवक यांच्या समर्पणामुळे, आर्थिक अडचणींमुळे ज्यांना शिक्षणाची मदत मिळू शकली नसती, त्या विद्यार्थ्यांनाही आवश्यक आधार मिळतो. कार्यक्रम विद्यार्थ्यांना लॅपटॉप नसल्यास Chromebooks देऊन समान संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न करतो.
ASPIRE हा कार्यक्रम अमेरिकेतील शिक्षणातील समानतेच्या मोठ्या मुद्द्याशी संबंधित आहे. विशेषतः सामाजिक आणि आर्थिक स्तरांमध्ये असलेली शैक्षणिक दरी, तसेच गणित आणि विज्ञान विषयांतील शिक्षकांची कमतरता, ही मोठी आव्हाने आहेत. अनेक विद्यार्थ्यांना घरातून योग्य पाठबळ मिळत नाही आणि भाषेचे अडथळे त्यांच्या प्रगतीत अडसर ठरतात. अशा परिस्थितीत ASPIRE सारख्या कार्यक्रमांची गरज अधिक अधोरेखित होते.
सेवा इंटरनॅशनल (www.sewausa.org) ही 501(c)(3) नोंदणीकृत धर्माधारित स्वयंसेवी संस्था असून ती आपत्ती व्यवस्थापन, शिक्षण आणि विकास या क्षेत्रांमध्ये कार्यरत आहे.
