अमेरिकेतील निसर्गसौंदर्याचा अद्भुत, भव्य व सुंदर अनुभव घ्यायचा असेल तर योसेमिटी नॅशनल पार्क हे एक आवर्जून भेट देण्यासारखे ठिकाण आहे. आकाशाला भिडणारे ग्रॅनाईटचे डोंगर, शेकडो फूट उंचीवरून कोसळणारे धबधबे, प्रचंड आकाराची सिक्वॉया झाडे, हिरवीगार कुरणे आणि स्वच्छ डोंगरी तलाव यामुळेच योसेमिटी हे अमेरिकेतील सर्वात प्रसिद्ध नॅशनल पार्कपैकी एक आहे.
कॅलिफोर्नियातील सिएरा नेवाडा पर्वतरांगांमध्ये असलेले योसेमिटी हे सॅन फ्रान्सिस्कोपासून सुमारे १७० मैल पूर्वेला आहे. हे पार्क जवळपास १,२०० चौरस मैल म्हणजे ७५९,००० एकर परिसरात पसरले आहे. मात्र, बहुतेक पर्यटकांचा बराचसा वेळ प्रसिद्ध योसेमिटी व्हॅलीमध्ये जातो. त्यामुळे पहिल्यांदाच योसेमिटीला जाणाऱ्या पर्यटकांसाठी तीन रात्री चार दिवसांची सहल हा उत्तम पर्याय ठरू शकतो. या वेळेत प्रमुख आकर्षणांबरोबरच योसेमिटीचे शांत आणि सुंदर निसर्गरूप अनुभवता येते.
हजारो वर्षांचा इतिहास
योसेमिटीचा मानवी इतिहास हजारो वर्षे जुना आहे. युरोपियन आणि अमेरिकन वसाहतकार या भागात येण्याच्या कितीतरी आधीपासून नेटिव्ह अमेरिकन समुदाय येथे राहत होता. विशेष म्हणजे अहवानीची लोकांचा योसेमिटी व्हॅलीशी जवळचा संबंध होता. ते या खोऱ्याला अहवानी म्हणत.
१९व्या शतकात कॅलिफोर्नियामध्ये बाहेरून येणाऱ्या लोकांची संख्या वाढू लागली व योसेमिटीच्या अद्भुत सौंदर्याची वर्णने आणि चित्रे अमेरिकेच्या इतर भागांपर्यंत पोहोचू लागली. त्यामुळे या प्रदेशाबद्दल लोकांमध्ये उत्सुकता वाढली.
योसेमिटी व्हॅलीचे संरक्षण करण्याचा विषय अखेर वॉशिंग्टनपर्यंत पोहोचला. १८६४ मध्ये अमेरिकेत सिव्हिल वॉर सुरू असताना राष्ट्राध्यक्ष अब्राहम लिंकन यांनी योसेमिटी ग्रँटवर स्वाक्षरी केली. त्यामुळे योसेमिटी व्हॅली आणि मॅरिपोसा ग्रोव्ह येथील जायंट सिक्वॉया झाडांचा परिसर सार्वजनिक वापरासाठी आणि संरक्षणासाठी राखीव ठेवण्यात आला. त्यामुळे हा अमेरिकेतील निसर्ग आणि पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टिकोनातून इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण निर्णय मानला जातो.
प्रसिद्ध निसर्गप्रेमी आणि लेखक जॉन म्युअर यांनी या व्हॅलीच्या संरक्षणासाठी मोठी भूमिका बजावली. सिएरा नेवाडा आणि योसेमिटीबद्दलच्या त्यांच्या लिखाणामुळे जंगल आणि निसर्गाचे संरक्षण का आवश्यक आहे, याची जाणीव अमेरिकन समाजात वाढली.
१८९० मध्ये योसेमिटीला नॅशनल पार्कचा दर्जा मिळाला आणि त्यानंतर मॅरिपोसा ग्रोव्हचाही पूर्णपणे नॅशनल पार्कमध्ये समावेश करण्यात आला. आज योसेमिटी हे केवळ पर्यटनस्थळ नाही, तर जगभरात ओळखले जाणारे एक महत्त्वाचे नैसर्गिक वारसास्थळ आहे.
उंच पर्वतांनी वेढलेली योसेमिटी व्हॅली
योसेमिटी नॅशनल पार्कचे मुख्य आकर्षण म्हणजे योसेमिटी व्हॅली. सुमारे सात मैल लांबीच्या या खोऱ्याभोवती प्रचंड ग्रॅनाईटचे उभे कडे आहेत. यातील सर्वात प्रसिद्ध म्हणजे एल कॅपिटन. योसेमिटी व्हॅलीपासून जवळपास ३,००० फूट उंच असलेला हा विशाल ग्रॅनाईटचा कडा जगभरातील रॉक क्लायंबर्ससाठी प्रसिद्ध आहे.
तसेच योसेमिटीची ओळख बनलेला हाफ डोम या व्हॅलीपासून जवळजवळ ५,००० फूट उंच आहे. या पर्वतशिखराची समुद्रसपाटीपासूनची उंची ८,८४२ फूट आहे. या व्हॅलीची आणखी एक खासियत म्हणजे येथील धबधबे.
योसेमिटी फॉल्स हा एकूण २,४२५ फूट उंच असून उत्तर अमेरिकेतील सर्वात उंच धबधब्यांपैकी एक आहे. याशिवाय ब्रायडलव्हेल फॉल, व्हर्नल फॉल आणि नेवाडा फॉल हे धबधबेही पर्यटकांसाठी मोठे आकर्षण आहेत. विशेष म्हणजे वसंत ऋतूत आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला बर्फ वितळल्यामुळे या धबधब्यांमध्ये भरपूर पाणी असते.
योसेमिटी व्हॅली ही फक्त एक व्हॅली नाही, तर या नॅशनल पार्कचा ९० टक्क्यांहून अधिक भाग संरक्षित वाइल्डरनेस आहे. येथे घनदाट जंगल, तलाव, नद्या आणि उंच पर्वतरांगांमधील हिरवीगार कुरणे आहेत. तर मॅरिपोसा ग्रोव्हमध्ये शेकडो प्राचीन जायंट सिक्वॉया झाडे पाहायला मिळतात.
पर्यटनप्रेमींसाठी तीन रात्री चार दिवसांची सहल असा पर्याय निवडला तर त्याचा कार्यक्रम खालीलप्रमाणे असू शकतो.
दिवस पहिला : योसेमिटी व्हॅलीची ओळख
सुरुवात प्रसिद्ध टनल व्ह्यूपासून करा. येथून एल कॅपिटन, हाफ डोम आणि ब्रायडलव्हेल फॉल हे एकाच वेळी दिसतात. योसेमिटीमधील सर्वात प्रसिद्ध दृश्यांपैकी हे एक आहे.
यानंतर योसेमिटी व्हॅलीमध्ये जाऊन योसेमिटी व्हिलेज आणि योसेमिटी व्हॅली वेलकम सेंटरला भेट देता येईल. योसेमिटीचा इतिहास, येथील भूगोल, वन्यजीव आणि पर्यावरण याबद्दल येथे माहिती मिळते.
त्यानंतर लोअर योसेमिटी फॉलपर्यंतचा एक सोपा ट्रेल करता येतो. हा ट्रेल फार कठीण नसल्यामुळे बहुतेक पर्यटकांना सहज करता येतो.
दुपारी : या व्हॅलीमध्ये फिरण्यासाठी वेळ ठेवा. एल कॅपिटन मेडो येथून वर पाहिल्यास एल कॅपिटनवर चढणारे रॉक क्लायंबर्स दिसू शकतात. व्हॅली लूप ट्रेलचा काही भाग चालता येईल किंवा मर्सेड नदीच्या काठावर निवांत वेळ घालवता येईल.
संध्याकाळी : हाफ डोमवर पडणारा बदलता सूर्यप्रकाश पाहणे हाही एक सुंदर, नयनरम्य अनुभव असतो. दिवसभरासाठी आलेले पर्यटक गेल्यानंतर व्हॅली एकदम शांत होते.
दिवस दुसरा : धबधबे आणि ग्लेशियर पॉइंट
दुसऱ्या दिवशी थोडे ॲडव्हेंचर करता येईल. हायकिंग आवडत असेल तर मिस्ट ट्रेलवरून व्हर्नल फॉलपर्यंत जाऊन परत येऊ शकता. यात पर्यटकांनी पुरेसे पाणी जवळ ठेवणे व ट्रेलची परिस्थिती आधी तपासून पाहणे आवश्यक आहे.
त्यानंतर ग्लेशियर पॉइंट रोड खुला असेल तर ग्लेशियर पॉइंटला नक्की भेट द्या. समुद्रसपाटीपासून ७,००० फुटांपेक्षा जास्त उंचीवरून योसेमिटी व्हॅली, हाफ डोम आणि सिएरा नेवाडा पर्वतरांगांचे अप्रतिम दृश्य दिसते.
दिवस तिसरा : जायंट सिक्वॉया आणि वावोना
पहिले दोन दिवस डोंगर आणि धबधबे पाहिल्यानंतर तिसऱ्या दिवशी मॅरिपोसा ग्रोव्ह ऑफ जायंट सिक्वॉयाकडे जाता येईल. येथे जगातील सर्वात मोठ्या आणि सर्वात जुन्या झाडांपैकी काही झाडे पाहायला मिळतात.
यातील प्रसिद्ध ग्रिझली जायंट हे हजारो वर्षे जुने झाड असल्याचे मानले जाते. कॅलिफोर्निया टनल ट्री हेही येथील लोकप्रिय आकर्षण आहे.
मॅरिपोसा ग्रोव्हमध्ये छोटे आणि सोपे वॉक, तसेच लांब हायकिंग ट्रेल्स दोन्ही उपलब्ध आहेत. त्यामुळे आपल्याकडे असलेला वेळ आणि शारीरिक क्षमता यानुसार पर्याय निवडता येतो.
त्यानंतर जवळच्या वावोना परिसराला भेट देऊन तेथील ऐतिहासिक इमारती आणि शांत वातावरणातून योसेमिटीच्या इतिहासाची वेगळी बाजू अनुभवता येते. संध्याकाळी पुन्हा योसेमिटी व्हॅलीमध्ये परतून शेवटची रात्र घालवता येते.
दिवस चौथा : योसेमिटीमधील शांत सकाळ
शेवटच्या दिवशी आणखी एखादे मोठे ठिकाण पाहण्याची घाई करण्याऐवजी योसेमिटीची सकाळ निवांत अनुभवणे अधिक चांगले.
कुक्स मेडोमधून फेरफटका मारावा व योसेमिटी फॉल्स, हाफ डोमचे सुंदर दृश्य पाहावे किंवा मर्सेड नदीच्या काठाने निवांत फिरावे. शिवाय फोटोग्राफी आणि वाइल्डलाइफ पाहण्यासाठीही सकाळची वेळ उत्तम असते.
जर टिओगा रोड खुला असेल आणि पुरेसा वेळ असेल तर टुओलमी मेडोज आणि टेनाया लेक या भागाकडे जाता येईल. मात्र हा रस्ता हवामानानुसार बंद असू शकतो, त्यामुळे आधी माहिती घेणे आवश्यक आहे.
इथे सहल संपवून योसेमिटीच्या रम्य आठवणी घेऊन परतीच्या प्रवासाला लागता येईल.
चार दिवस आणि आयुष्यभर लक्षात राहणारा अनुभव
योसेमिटी इतके विशाल आहे की चार दिवसांत संपूर्ण नॅशनल पार्क पाहणे शक्यच नाही. येथे शेकडो मैलांचे हायकिंग ट्रेल्स आहेत आणि प्रत्येक ऋतूत या व्हॅलीचे रूप बदलत असते.
तरीही तीन रात्री आणि चार दिवसांत योसेमिटीची उत्तम ओळख नक्कीच होऊ शकते.
अब्राहम लिंकन यांनी योसेमिटी व्हॅलीच्या संरक्षणासाठी पाऊल उचलून १६० वर्षांहून अधिक काळ लोटला असला तरी त्यामागचा विचार आजही तितकाच महत्त्वाचा आहे —
निसर्गातील काही जागा केवळ आजच्या पिढीसाठी नसतात; त्या पुढच्या अनेक पिढ्यांसाठी जपून ठेवणे ही आपलीच जबाबदारी असते.
